Ana Sayfa KÖŞE YAZILARI 13.09.2017 142 Görüntüleme

KELEBEK ETKİSİ

Geçenlerde, çok sevdiğim(!) bir dostum; siyaseti ve sosyolojiyi kastederek “Matematik ile sosyal bilimlerin ilişkisini abartmanın lüzumu yok” deyiverdi. Bu derin düşüş karşısında bir şey diyemedim. Kendi fikir uçurumundan boşluğa saldığı aklıyla başbaşa bıraktım. Matematik; dünyanın ta kendisidir diyenlerdenim. Aşırı (radikal) geldiyse daha ötesini de söyleyeyim:
Edward Norton Lorenz adında bir matematikçi “bütün düzensizliklerin bir düzeninin olduğunu” söylüyor. Karmaşık zannettiğimiz şeyleri böyle zannetmememizin tek nedeninin bizim yeteneklerimizin azlığıdır. Lorenz’in ünü geliştirdiği Kaos Teorisi yanında bu sistemi açıklarken ortaya koyduğu tanımlamalarla oluştu. Bunların başında “Kelebek Etkisi” gelir.
NEDİR BU KELEBEK ETKİSİ?
Ülkemizde yasaklanan Wikibedia sitesinde şöyle tarif edilmiş: “Kelebek etkisi, bir sistemin başlangıç verilerindeki küçük değişikliklerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilmesine verilen addır. Edward N. Lorenz’in çalışmalarından biri olan Kaos Teorisi ile ilgilidir. Daha sonralarda hava durumuyla ile ilgili verdiği şu örnek ile ünlenmiştir. Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, bir kelebeğin kanat çırpması, Dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir. Fakat daha çok yaratılan bir kaosun büyüyerek artmasını ifade eder.”
Şimdi; “Amazon filan bize uzak, bundan bana ne?” diyenler olacaktır. Onlara da yakın çevremizden bir örnek vereyim:
Uluslararası bazı derin ticari kaygılarla suya egemen olmak isteyenler ülkemizde seçtikleri birkaç tane büyük şirket eli ile dağlardan inen küçük derelerin geçtikleri vadileri takip ederek kaynağında borular içine aldı. Bu borular ile doruklarda kısıtlanan kaynak suları yol boyunca indikleri yüksekliklerin etkisi ile elde ettikleri enerjiyi türbinleri döndürerek elektriğe çevirdiler. Biz bu işe Hidroelektrik Santrali – HES dedik! Sonrasını soran olmadı!
Dereler kurudu, doruklardan inen sular milyonlarca yıldır yaptıkları görevleri yerine getiremedi! İnsanoğlu doğaya nasıl bir müdahale yaptığının farkına bile varmadı! Dere yataklarında yaşayan balıklar, kurbağalar, sülükler, çekirgeler, yılanlar, kaplumbağalar öldü! Dere kenarlarında yaşayan dağ köylüsünün de umutları kurudu.
Bu bela bütün Karadeniz bölgesinin kuzeye bakan yamaçlarında yaşandı. Yüzlerce HES kurup dereleri kuruttular.
Şimdilerde Doğu Karadeniz bölgesinden Batı yönünde hızla ilerleyen bir kelebek istilası var. Bu kelebekler ağaçların filizleri ve genç yaprakları besleniyor. Larvalarını da aynı ağaçlara bırakıyor. Doğu Karadeniz’de ilk çığlık fındık üreticisinden yükseldi. Sonra Orta Karadeniz, şimdi de Batı Karadeniz’in gübresi ile ünlü kenti Düzce’den feryatlar yükseliyor. Yani bu kelebek kolonisi 2000 kilometrelik batı yolculuğunda Türkiye’nin Kuzery bölgelerini tümüyle istila etti.
DÜZCELİ FERYAT EDİYOR:
* “Bu Amerikan kelebeği daha sonra tırtıla dönüşüyor. Ağaçlarımızı olduğu gibi sardı, kuruttu. Duvarlara balkonlara çıkıyor. Bu soruna yetkililer niye bir çözüm üretmiyor? Havadan ilaçlama yapılsın. Kendi ilaçlamayla baş olacak gibi değil.”
* “Aziziye Mahallesi bu tırtıllardan görünmüyor. En son benim balkonumu işgal ettiler. Bugün eşim sağlam meyve veren ağaçların dallarını kesmek zorunda kaldı ve dallardan milyonlarca tırtıl düştü, öldürdü. Bunun çaresini bir zahmet yetkililer bulsunlar. Bu nedir? Evime girmeye korkuyorum, cam açmaya korkuyorum. İki çocuğum var. Yazın son zamanlarını camdan izleyerek geçiriyorlar ne yazık ki!”
* “Düzce Ovası’nı saran Amerikan Kelebeği denilen tırtılın ağaçlarımıza verdiği zararı her yere şikayet etmemize rağmen, yetkililerden hiç bir açıklama veya çözüm gelmedi henüz.. Tarım İl Müdürlükleri ve de Tarım ve Köy İşleri Bakanlıkları uyuyor mu? İlaçlama yapıyoruz, fakat her yağmur sonrası yeniden çoğalıyor. Mecburen ağaçların dallarını kesip yakıyoruz.. Bu durum köyümüzde 8 yıldır sürüyor..”
BİZE NE?
Bu kelebek Doğu Karadeniz’den başladı, Düzce’ye kadar geldi. İstanbul’u ve Trakya’yı sarması da yakındır! Bizler yağmacı, talancı, falan filan olarak ormanları yok etmekle övünüyoruz ama asıl orman katliamının ustası geliyor.
Doğanın dengesini bozarsanız, ne yapacağını da tahmin edemezsiniz. HES için Doğu Karadeniz’de kurutulan derelerde eksilen bir canlının bu kelebekleri dengeleyen etkisi ortadan kalkmış olabilir. Belki; bir kurbağa yahut çekirge türü bu kelebeklerin larvalarını yemekteydi ve HES’ler yüzünden yok oldu!
Doğa ile oynanmaz! Bir anda; yanlışlıkla üzerine basılmış domates gibi eziverir adamı! Sonra; bazılarının deyişiyle; böyle her konuya salça bile olamayız…
Hep sevgi ile kalın.

Yorumlar

Yorumlar (Yorum Yapılmamış)

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Avrupa Gazetesi Tekirdağ